Приводим Открытое письмо Николу Пашиняну от духовного пастыря армян Санкт-Петербурга иерея Ефрема Заргаряна 23 ноября 2025 г. Источник: https://t.me/Arm_church_spb/6936, https://t.me/armspbnews/8551, https://t.me/Arm_church_spb/6938 и https://t.me/Arm_church_spb/6939
Под армянским текстом – перевод на русский.
Բաց նամակ Նիկոլ Փաշինյանին
Բարև ձեզ, պարոն Նիկոլ Փաշինյան։
Սկսում եմ հոգնակիով, բայց, թերևս շարունակեմ եզակիով՝ ի նշան անմիջականության, որպես հոգևորական, կարծում եմ, դրա իրավունքն ունեմ… Պապս էլ, հայրական կողմից, քահանա է եղել, դեռ սովետի (Խորհրդային տարիների) ժամանակ տեսել եմ աղոթքը նրա, հինգ տարեկանից առանց «Հայր մեր» չեմ քնել, նայում էի Աստվածամոր ու Քրիստոսի աչքերին ու աղոթում էի քնելուց առաջ։ Նրանց աչքերի մեջ լույս կար, գուրգուրանք ու սեր։ Մանկությունից սիրել եմ աղոթել։ Աստվածամոր աչքերի լույսը մեծ էր, վառ, Ինքն էլ ժպտում էր, երբ ինձ լավ էի պահել, և ընդհակառակը թախծոտ էր, երբ ինչ որ բան այնպես չէի արել։ Ամեն գիշեր պատասխանատվություն էր, պիտի նայեի այդ սուրբ աչքերին… Պապս Սովետը չէր սիրում, ես էլ չէի սիրում։ Սկզբում, գուցե չհասկանալով, բայց կամաց-կամաց հասկանում էի՝ ըստ հասակի։ Ինձ էլ՝ դպրոցում գերազանցիկիս, հալածում էին, որովհետև հավատում էի Աստծուն։ Ասում էին, հավատքը տկարություն է, հավատքը խավարամտություն է, հավատքը ապագա չունի, բայց ես հավատում էի ու ավելի ամրանում հավատքիս մեջ, որովհետև հավատքն է լույսը, հավատքն է կյանքը։ Գիտեի, որ Սովետը քանդվելու է, աստվածմերժությունը ինքնասպանություն է։ Տեսա դա, ոգևորվեցի նոր Հայաստանով, պետություն ունեցող հայրենիքով, ուր ճեմարաններ ու եկեղեցիներ կյանք առան, կյանք առավ հավատքը, կյանք առավ ազգը՝ իր արժեհամակարգով։ Գուցե կենցաղը վատ էր, մութ ու խավար, անհաց, ցուրտ, պատերազմ, արտագաղթ, բայց արժեքները կային, հույսը կար։
2018 թվական, Սանկտ Պետերբուրգ։ Եկեղեցու բակում հավաքված ամբոխ՝ “մերժիր Սերժին” կարգախոսով։ Հիշում եմ, մկրտություն էի անում եկեղեցում, իսկ դրսում՝ գոռոց, գոռգոռոց, աղմուկ… Դուրս եկա եկեղեցու շեմից ու դիմեցի հավաքվածներին, թե՝ այստեղ գալիս են միայն աղոթելու, Աստծուց խնդրելու, աղաչելու, եթե պահանջներ ունեք, գնացեք պետական պատկան մարմինների դուռը։ Ու, իհարկե, շեշտեցի, եթե ուզում եք մի բան փոխվի, ինքներդ պիտի փոխվեք, եթե դուք լավը չեք, ինչ լավ բանի եք սպասում, ակնկալում։ Բայց մարդիկ չեն ուզում փոխվել, այլ միայն փոխել։ Ի սկզբանե հոգևոր, անհայտ զգացումով գիտեի, որ աղետ է լինելու, ասում էի, զգուշացնում էի, թշնամանում էին միայն ինձ հետ, նույնիսկ ամենահարազատ մարդիկ։ Հիմա էլ, ցավոք, աղետի եմ սպասում, Աստված մի՛ արասցե։ Նիկոլ անունը հաղթություն արմատն ունի, հաղթանակ է նշանակում, Տիրոջ Խաչի տակ հաճախ հունարեն գրում են Νίκη (Նիկա) , որ նշանակում է հաղթանակ։ Տերը խաչով հաղթեց չարին, իր չարչարանքներով փրկեց մեզ՝ մեղավորներիս։ Բայց Նիկոլը, անգիտակցաբար, պարտություն բերեց, դավաճան դարձավ, որովհետև իրեն դավաճանեցին, ազգը ներսից, ռուսը դրսից և ողջ աշխարհը։ Սակայն տան տերն է պատասխանատուն, մեղավորները շատ են, բայց տան տերն է պատասխանատուն և գերագո՛ւյն մեղավորը։ Անկեղծ, այս ամբողջ ընթացքում փորձել եմ հասկանալ քեզ, արդարացնել քեզ, ներել քեզ վերջապես։ Որովհետև համոզված եմ, որ դու էլ սիրում ես քո հայրենիքը, քո ժողովրդին, քո ընտանիքը, մտածում եմ բազում ներքին ու արտաքին թշնամիներ ունես , բոլորն են ուզում իշխանություն լինել, և վերջապես՝ նախանձ են մերոնք, այսինքն, նախ իրենց անձի շահն են փնտրում (նախ անձ), բայց միևնույնն է, ծառը ճանաչվում է պտուղից (Ավետարան, Մատթ. 12:33)։ Ի՞նչ են քո պտուղները, դու ինքդ գիտես։ Ներսում քո ժողովրդին հաղթում ես ուժով, դրսում՝ միայն կուզիկություն։ Գիտեմ, սիրում ես հայրենիքդ, ուզում ես այն խաղաղ ապրի, երկար ապրի, քեզ այդպես հավատացնում են, աշխարհն այդպես է թելադրում, սակայն, հավատա՛, աշխարհը միայն իր շահն է փնտրում, ոչ թե՝ քո ազգի։ Ո՞ր երկիրն է իր ազգայինը մերժում, գուցե առերևույթ, բայց բոլորն էլ գիտեն, հարատևության հիմքը ազգայինն է միայն, միայն նեռն է համազգային քարոզում, որովհետև հավատքո՛վ մենք կարող ենք Քրիստոսինը լինել, համազգային, համաշխարհային լինել, իսկ դրանից դուրս՝ նեռի թագավորությունն է։ Միթե՞ նյութական բարեկեցությունն է մեր ազգի հիմքն ու ապագան, ո՛չ, միթե՞ զվարճանքն ու ցոփ կյանքի վայելքն է խաղաղությունը, ո՛չ, մարդիկ կուտեն իրար… չկա՛ ապագա…
Միթե՞ տարիներ առաջ չէիր ճանաչում Կաթողիկոսին, ով իմիջիայլոց, պատերազմի պարտությունիցդ հետո քեզ Մայր Աթոռում համընդհանուր արարողակարգի մասնակից դարձրեց։ Ուրացա՛ր։ Ուզում ես ավելի լավի՞ն կարգել, գուցե վազգենին, աբրահամին, թե՝ հարամի՞ն։ Միթե՞ չգիտես, որ եկեղեցասեր, հայրենասեր և «մեղավոր», բայց ամենաանմեղ եպիսկոպոսները քո բանտում են։ Ինքդ ո՛չ ԶԱԳՍ-ով, ո՛չ էլ եկեղեցով ամուսնացած չես, փաստորեն, ապօրինի զավակներ ունես, և դեռ մեղադրում ես Կաթողիկոսին երիտասարդական մեղքերի մեջ: Իր ժամանակի ամենահարգված Կաթողիկոս Վազգեն Ա, ով նրա հոգևոր հայրն է եղել, ինքն է տեսել իր հոգևորականի դարձն ու ապաշխարությունը։ Եվ հետո միայն՝ ազգընտիր, այո՛ ազգընտիր Կաթողիկոս է դարձել, կատարել է ամենաշեն եկեղեցական և հայրենասիրական գործեր: Ու դու որոշել ես փոխե՞լ նրան, որովհետև արդա՞ր ես։ Բանտարկում ես այլախոհներին, հալածում ես նրանց։ Դու էիր հակառակը քարոզում, երբ իշխանության էիր գալիս։ Կոստյումդ հարմա՞ր է։ Բանտարկի՛ր ընտանիքիդ անդամներին, նրանք էլ միշտ չէ, որ համախոհ են քեզ։ Բանտարկի՛ր բոլոր հայորդիներին, որ համակարծիք չեն քեզ հետ, բայց դարձյալ քո ընտանիքն են։ Թուրքի հետ լեզու կարող ես գտնել, ով բռնաբարել է քո նախնիներին, իսկ խիզախ զավակներդ թշնամինե՞րդ են։ Քրիստոնյա սուրբերը նեղացածի հոգեբանություն չունեին, իսկ քո հետևորդները, մանավանդ կարգալույծ կամ կարգազանց հոգևորականները, զինվորականները, մտավորականները, նախկին իշխանավորները, բոլոր նրանք, որ քո նման նեղացածի հոգեբանություն ունեն, և միայն հաղթելու մոլուցք՝ իրենց նեղացրած ներքինների, հարազատների, ազգականների նկատմամբ, ոչ թե իսկական թշնամիների։ Ո՞վ է թիրախդ, ի՞նչ է ուզածդ, իբրև թե խաղաղությու՞ն, դու ինքդ խաղաղություն ունե՞ս քո մեջ։ Երնեկ խաղաղ լինեիր… Իմ խաղաղությունն եմ թողնում ձեզ, ոչ այն խաղաղությունը, որ աշխարհն է տալիս ձեզ (Ավետարան, Հովհ. 14:27 ): Առայժմ այսքանը, պարոն Նիկոլ Փաշինյան։ Աստծուց խելք ու իմաստություն քեզ, ինչը որ Սողոմոնը խնդրեց։ Իսկ դու ի՞նչ ես խնդրում, արդյոք։
Տեր Եփրեմ քահանա Զարգարյան
Հովհանավանքի նախկին հոգևոր հովիվ
Перевод на русский
Здравствуйте, господин Никол Пашинян.
Начну обращением на «вы», но продолжу на «ты», для непосредственности. Как священник, думаю, имею на это право…
Мой дед по отцовской линии был священником. Еще в советское время я видел его молитву. С пяти лет я не ложился спать без «Отче наш». Я смотрел в глаза Пресвятой Богородицы и Христа и молился перед сном. В их глазах был свет, забота и любовь. С детства я любил молиться. Свет в глазах Богородицы был велик и ярок, Она улыбалась, когда я вел себя хорошо, и, наоборот, выглядела печальной, когда в чём-то провинился. Каждую ночь я ощущал ответственность, я должен был смотреть в эти святые глаза… Мой дед не любил Советский Союз, и я тоже его не любил. Сначала, возможно, не понимая, но постепенно я понимал — в силу возраста. Меня, отличника в школе, тоже притесняли, потому что я верил в Бога. Говорили, что вера это слабость, вера это мракобесие, вера это будущее без перспектив, но я верил и крепчал в своей вере, потому что вера это свет, вера это жизнь. Я знал, что Советский Союз рухнет, а безбожие это самоубийство. Я стал свидетелем разрухи безбожной власти, вдохновлялся новой Арменией, родиной с государственностью, где возрождались школы и церкви, оживала вера, возрождалась нация со своими ценностями. Возможно, быт был тяжёлый, мрачен и труден, голод, холод, война, эмиграция, но ценности существовали, была надежда.
2018 год, Санкт-Петербург. Во дворе церкви собралась толпа с лозунгом «отвергнуть Сержа». Я помню, что крестил людей в церкви, а снаружи крики, шум, гвалт… Я вышел на порог церкви и обратился к собравшимся: «Сюда приходят только молиться, просить у Бога, умолять. Если у вас есть требования — идите к государственным органам». И, конечно, я подчеркнул: если вы хотите что-то изменить, меняйтесь сами. Если вы сами не лучше, чего вы ждёте от других? Но люди не хотят меняться, они хотят только что-то изменить. С самого начала я внутренне, духовно чувствовал, что будет беда, я предупреждал, но люди не понимали, враждовали со мной, даже самые близкие. И сейчас, к сожалению, я жду беды, да упаси Бог.
Корень имени Никол означает победу — «Νίκη» по-гречески – победа. Под Крестом Господа часто пишут «Νίκη». Господь крестом победил зло, страданиями Своими спас нас, грешных. Но Никол, бессознательно, принес поражение, стал предателем, потому что его предали: народ изнутри, русские снаружи и весь мир. Однако хозяин дома ответственен за все, виновников много, но хозяин дома главный виновник. Я искренне пытался понять тебя, оправдать, наконец простить. Потому что убежден: ты тоже любишь свою родину, свой народ, свою семью. Думаю, у тебя много внутренних и внешних врагов, все хотят быть у власти, и в конце концов завидуют, ищут личной выгоды (сначала мне), но дерево узнаётся по плодам (Евангелие от Матфея 12:33). Какие твои плоды, ты сам знаешь. Внутри страны ты силой побеждаешь народ, за рубежом ведешь себя как побежденный. Я знаю, что ты любишь свою страну, хочешь, чтобы она жила мирно и долго. Тебе внушают это, мир диктует так действовать, но поверь: мир ищет только свою выгоду, а не благо твоего народа. Какая страна отвергает своё национальное? Может показательно? Но все знают: основа долговечности — национальное. Только антихрист проповедует общенациональное, потому что, только благодаря нашей веры мы можем быть Христианами, быть общенациональными, быть мировыми, а за приделами нашей веры царство антихриста. Неужели материальное благосостояние фундамент и будущее народа? Нет! Неужели развлечение и наслаждение беспутной жизнью – мир? Нет! Ведя такую жизнь люди будут пожирать друг друга… будущего нет.
Неужели несколько лет назад ты не знал Католикоса, который, кстати, после твоего поражения на войне сделал тебя участником всеобщего богослужения в Первопрестольном Эчмиадзине? А ты отрекся! Хочешь назначить более лучшего? Может, вазгена, абраама или hарама? Разве ты не знаешь, что истинные патриоты церкви и страны «грешники», но самые невинные епископы находятся в твоей тюрьме? Ты сам не женат ни по ЗАГС-у, ни по церковному обряду, фактически, у тебя незаконнорожденные дети, и при этом обвиняешь Католикоса в грехах молодости. Самый уважаемый в своё время Католикос Вазген А., который был его духовным отцом, видел его духовное раскаяние и покаяние. И только потом он стал избранный народом, да, именно избранный народом Католикосом, совершал дела во благо нашей Церкви и Страны. А ты решил заменить его, потому что «праведный»? Арестовываешь и преследуешь инакомыслящих. Ты проповедовал обратное, когда приходил к власти. Твой костюм удобен? Арестуй членов своей семьи, они тоже не всегда с тобой согласны. Арестуй всех армян, кто не разделяет твоего мнения, хотя они тоже твоя семья. Ты можешь найти общий язык с Турцией, которая насиловала твоих предков, а смелые сыновья нашей Родины твои враги? Христианские святые не имели психологию обиженного, а твои последователи, особенно расстриги или нарушившие каноны священнослужители, военные, интеллигенция, бывшие власть имущие, все те, кто, подобно тебе, имеют психологию обиженного, и движимы лишь жаждой победы над своими обидчиками, а не против настоящих врагов. Кто твоя мишень? Чего ты хочешь? Говоришь, хочешь мира? А ты сам имеешь мира внутри себя? Как бы хорошо было, если бы ты имел мира внутри себя! … Мир оставляю вам, мир Мой даю вам; не так, как мир даёт (Евангелие от Иоанна 14:27).
Пока что это всё, господин Никол Пашинян.
Божьей мудрости и разума тебе, того, о чём просил Соломон. А ты что просишь?
Иерей Ефрем Заргарян
Бывший духовный пастырь монастыря Хованаванк